موافقتنامه مشترک حفاظت و مدیریت پایدار دریاچه ارومیه روز شنبه 27 مهرماه 87 به امضاي معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست، وزراي جهادكشاورزي، نيرو و استانداران آذربايجان شرقي، غربي و كردستان رسيد.

   امضاي اين موافقتنامه در اختتاميه مراسم «مشاركت همگاني در حمايت از درياچه اروميه» كه از يك هفته قبل در پنج شهر اروميه، تبريز، مهاباد، نقده و شبستر برگزار شده بود، در مجتمع گردشگري باري انجام شد و به عنوان مراسم باري نامگذاري گرديد. طي مراسم مشاركت همگاني در حمايت از درياچه اروميه كه با هدف حساس سازي مردم و مسؤولين نسبت به وضعيت بحراني درياچه اروميه برنامه ريزي شده بود فعاليتهايي از قبيل سخنراني مقامات استاني، اجراي سرود و نمايش محلي، همايش پياده روي خانوادگي، اقدام نمادين تشكيل زنجيره انساني و ريختن آب به درياچه، برگزاري مسابقات نقاشي،‌عكاسي، شعر، تور دوچرخه سواري و ... صورت پذيرفت.

برنامه مديريت و حفاظت پايدار درياچه اروميه كه حاصل بالغ بر یک سال و نیم زمان و بیش از 350 نفر روز کار مشترک فرابخشی در سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه و با مشارکت جوامع محلی بوده است، در جلسه مورخ 31/4/87 کمیته تخصصی شورای عالی آب نیز مطرح و كليات آن مورد تصويب قرار گرفت.

در اين سند ضمن تأييد لزوم تقويت همكاريهاي مشترك بين كليه ارگانهاي مرتبط در سطح حوزه آبخيز درياچه به عنوان يك اكوسيستم واحد تفاهم نامه همكاري مشتمل بر شش ماده و شش تبصره به شرح زير منعقد شد:

سازمان حفاظت محیط زیست و وزارتخانه های نیرو، جهادکشاورزی، کشور و استانداریهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و کردستان:

با درنظر گرفتن اینکه دریاچه ارومیه و تالابهای اقماری حاشیه آن در سطح بین المللی و ملی یک زیست بوم بسیار با ارزش و با اهمیت است که تامین کننده تنوع زیستی غنی، ارزشهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در سطح حوضه می باشد؛

با درنظر گرفتن اینکه دریاچه ارومیه بعنوان یک تالاب بین المللی در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده و در سازمان علمی، فرهنگی ملل متحد (UNESCO) به عنوان یک ذخیرگاه زیست کره شناخته شده و در سطح کشور عنوان پارک ملی را به خود اختصاص داده است؛

با آگاهی از اینکه شرایط این دریاچه به وضعیت اقلیمی و فعالیت های انسانی سطح حوضه وابسته است؛

با ابراز نگرانی از اینکه شرایط کم آبی ممکن است کارکردهای این زیست بوم با ارزش را بطور کامل تهدید نمايد که در این صورت احتمال اثرات منفی در سطح منطقه وجود خواهد داشت؛

با تأکید بر این که تلاش هایی برای احیاء کارکردهای این زیست بوم طبیعی و ارتقاء کمیت و کیفیت آب و کاهش اثرات زیست محیطی طرح های توسعه صورت پذیرفته است؛

با تأکید بر نیاز به مشارکت کلیه ذینفعان منطقه؛

با بهره گیری و استناد به مواد 67 و 17 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و در راستای استقرار رویکرد مدیریت زیست بومی برای دریاچه ارومیه و مدیریت بهم پیوسته منابع آب و خاک؛

ضمن قدردانی از اقدامات مشترک سازمان حفاظت محیط زیست، دفتر عمران ملل متحد و صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست در قالب طرح حفاظت از تالاب های ایران در تسهیلگری تهیه برنامه راهبردی مدیریت دریاچه ارومیه؛

و همچنین با ارج گذاری بر تلاش های شورایعالی آب در پیگیری مستمر موضوع مدیریت منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه؛

ضمن تأیید لزوم تقویت همکاریهای مشترک بین کلیه ارگانهای مرتبط در سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه بعنوان یک زیست بوم واحد؛

تفاهم نامه همکاری مشتمل بر مفاد زیر را منعقد می نمايند:

ماده یک ـ محدوده جغرافیایی همکاریها

• این تفاهم نامه کل حوضه آبریز دریاچه ارومیه و اراضی واقع در داخل مرز آن بویژه دریاچه ارومیه و تالاب های اقماری آن را در بر می گیرد.

ماده دو ـ طرح مدیریت جامع

• چشم انداز مدیریت بلند مدت دریاچه ارومیه: «دریاچه ای با آب کافی برای پایدار سازی چشم انداز زیبا و تنوع زیستی غنی که مردم و جوامع محلی از ظرفیت های حوضه آبریز آن بهره برداری خردمندانه می کنند و آگاهانه در حفاظت پایدار آن کوشا هستند و دریاچه بستری برای تقویت تعامل و گسترش همکاریهای سازنده میان نهادها در سطوح ملی و استانهای ذیربط است».
• هدف نهایی مدیریت دریاچه ارومیه: «برقراری یک نظام مدیریت زیست بومی برای دریاچه ارومیه و تالابهای اقماری آن مبتنی بر اصول مدیریت یکپارچه منابع آب و خاک در سطح حوضه آبریز و توسعه پایدار و مشارکت موثر کلیه ذینفعان، از جمله جوامع محلی در امور مدیریت دریاچه».
• برنامه راهبردی مدیریت جامع دریاچه ارومیه که پیوست یک این تفاهم نامه می باشد. شرح اهداف راهبردی و اولویت بندی اقدامات اجرایی لازم، شاخص ها و هدف گذاریهای مربوطه را دربر می گیرد و پروتکل های پایش و زون بندی کاربری ها نیز برای دوره 5 ساله تدوین و متعاقباً بعنوان ضمائم مربوطه عملیاتی خواهد شد.

 ماده سه ـ سازوکارهای اجرایی

• بر اساس این تفاهم نامه کمیته ملی مدیریت پایدار حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سطح ستادی و شورای منطقه ای مدیریت حوضه آبریز دریاچه ارومیه بطور مشترک بین استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و کردستان تشکیل می گردد که جزئیات شرح وظایف و ساختار آنها پیوست شماره 2 این تفاهم نامه است.  

تبصره 1 : وظیفه اصلی این کمیته تنظیم ظرفیت های توسعه و هماهنگی و تلفیق فعالیت های توسعه در سطح حوضه آبریز با در نظر گرفتن اصول مدیریت زیست بومی و در راستای پایداری دریاچه ارومیه و زیست بومهای وابسته به آن است.

شورای منطقه ای مدیریت حوضه آبریز دریاچه ارومیه گزارشات عملکرد سالانه خود را تنظیم و منتشر خواهد نمود.

•  در سطح حوضه ای، شورای منطقه ای مدیریت حوضه آبریز دریاچه ارومیه تشکیل می گردد. این شورا بعنوان بازوی اجرایی کمیته ملی عمل خواهد نمود. تشکیل این شورا به صورت حوضه ای می باشد و بطور مشترک بین استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی شکل می گیرد و باتوجه به اینکه بخشی از حوضه آبریز دریاچه ارومیه در استان کردستان واقع است. نمایندگان ذیربط آن استان نیز در شورا عضویت خواهند داشت.

تبصره 2 : این شورا وظیفه اجرای برنامه مدیریت جامع دریاچه ارومیه و ارزیابی و بازنگری آن را در سال پنجم اجرا بر عهده دارد.

ماده چهار ـ ساز و کارهای مالی

·    هریک از استانهای عضو این تفاهم نامه در قالب بودجه های استانی به سهم خود هزینه های عملیات اولویت بندی شده در برنامه مدیریت جامع دریاچه ارومیه را بر اساس بررسی کارشناسی و پیشنهاد دستگاه اجرایی ذیربط در بودجه ریزی سالانه پیش بینی و به دستگاه مربوطه تخصیص خواهد داد.

تبصره 1 : بودجه های مرتبط سازمانهای غیردولتی و جوامع محلی پس از تصویب و تخصیص از طریق ادارات کل حفاظت محیط زیست استانی عملیاتی خواهد شد.

تبصره 2 : سازمانها و وزارتخانه های ذیربط نیز می بايد حسب اولویت های پیش بینی شده و مفاد برنامه جامع مدیریت دریاچه ارومیه با هماهنگی شورای منطقه ای مدیریت حوضه آبریز دریاچه ارومیه، بودجه هایی را از محل منابع ملی تخصیص بدهند.

·    دبیرخانه مرکزی شورای منطقه ای مدیریت دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی مستقر خواهد بود و ریاست دوره اول این شورا با استان آذربایجان غربی می باشد که به صورت دوره ای دو ساله حسب تصمیم شورا، ریاست شورا قابل تغییر خواهد بود.

·    هر سه استان واقع در حوضه و عضو شورای منطقه ای باید گزارش بودجه های تخصیصی و اقدامات انجام شده را در پایان هرسال به شورا ارائه دهند. 

ماده پنج ـ حل اختلاف

·         در صورت بروز هرگونه اختلاف در اجرای مفاد تفاهم نامه، دفتر حقوقی هریک از امضاء کنندگان این تفاهم نامه، مرجع رسیدگی و رفع اختلاف می باشد.

ماده شش ـ این تفاهم نامه در شش ماده و شش تبصره در 8 نسخه که هریک از اعتبار و ارزش واحدی برخوردار است تهیه و تنظیم و در تاریخ 27/7/87 هجری شمسی به امضاء طرف ها رسیده و از تاریخ امضاء لازم الاجرا خواهد بود.

تبصره 1 : این تفاهم نامه از تاريخ امضاء تا پنج سال اعتبار دارد و پس از آن نيز تا اعلام کتبی هریک از طرف ها به قوت خود باقی خواهد بود.